Intervistë e Ministrit Panariti për TV SCAN

Dt. 10.02.2014

Panariti: Ja skemat tona për mbështetjen e fermerëve, për kompesimin e ish pronarëve, për disiplimin e tregut vendas përmes 'vulës së cilësisë' dhe për ndalimin e degradimit të industrisë së peshkimit

 

Gazetari: Z. Minister. Viti 2014, çfarë i sjell më shumë fermerëve se sa viti 2013?

Panariti: Në radhë të parë në vlera absolute ofrohen fonde në trajtën e pagesave direkte apo të subvencioneve për fermerët dhe për agrobiznesin. Krahasimisht me vitin 2013, kemi ekzaktësisht 70% më tepër fonde në dispozicion të fermerëve, gjë që është një hap shumë pozitiv, pavarësisht se jemi të ndërgjegjshëm, se me rritjen e fondeve në masën 70%, bujqësia në Shqipëri ende është më pak e financuar në krahasim me vendet e tjera të rajonit, sepse në rast se do të krahasohemi me fqinjin tonë Maqedoninë, e cila për këtë vit akordon 150 milionë euro subvencion për bujqësinë, ne japim diku tek 12 milionë euro.  Unë mendoj që kthesa ka filluar, duhet të kemi parasysh se ky është një vit financiar i vështirë për vendin, megjithatë bujqësia konsiderohet prioritare dhe ne kemi një shtesë  70% në subvencione për bujqësinë, pagesa direkte për nxitjen e prodhimit agropërpunimit dhe lidhjes së prodhimit me tregun.

 

Gazetari: Përshtypje të madhe ka lënë fjala e kryeministrit, i cili është shprehur se grantet do t’u jepen atyre fermerëve të cilët nuk e kanë perfituar më parë, është e mundur kjo?

 

Panariti: Ne kemi dy skema financimesh, pra subvencionime me buxhetin e shtetit dhe këtu kemi të bëjmë me skema aktuale dhe që ruajnë vazhdimësi dhe hapjen e skemave të reja, pra praktikisht ne mbështesim edhe aktivitetet e reja dhe në këtë mes këtu bëhet fjalë për fermerë të  rinj, por kjo nuk presupozon që do të heqim dorë nga mbështetja e skemave aktuale ku  janë dhe do të jenë përfitues ata që  zhvillojnë aktivitet.

 

Gazetari: Duke ju referuar  më shumë  dhe më specifikisht sektorit bujqësor, reforma fiskale, lehtësia administrative dhe heqja e TVSH-së për imputet, mundësi për të investuar më shumë, sa e kanë prekur realisht sektorin bujqësor në këto vite dhe a pritet që ta prekin edhe më shumë këto reforma?

 

Panariti: Duhet të pranojmë diçka, bujqësia mbetet akoma shumë informale tek ne dhe kjo padyshim e bën të vështirë aplikimin e reformave fiskale. Prandaj edhe një nga prioritetet e skemave mbështetëse është edhe formalizimi i prodhimit. Unë dhe dikasteri që unë përfaqësoj kemi insistuar kryesisht në mbështetjen e skemave të orientuara drejt rezultatit, pra praktikisht vetëm produktin e gatshëm. Atë që dorëzohet në pikat e grumbullimit ne e kemi prioritet për ta financuar, sepe këtu është edhe shanci i vetëm për formalizimin e bujqësië, pasi në momentin që e dorëzon në pikat e autorizuara të grumbullimit prodhimin, je i detyruar që ta regjistrosh si subjekt. Unë mendoj që mënyra më e mirë për ta detyruar subjektin që të regjistrohet, identifikohet, si operator i fushës është nëpër pikat e grumbullimit, sepse nuk mund të përfitojë nga masa e subvencionit, dhe ky është kusht në mënyrë që ai të identifikohet dhe regjistrohet. Në prodhim është relativisht më e vështirë, nuk është se është e pamundur, por është më e vështirë sesa kur ke të bësh me nevojën që ai ka për t’u regjistruar dhe identifikuar në pikat e grumbullimit. Prandaj, sfida jonë është që ne kryesisht të orientojmë përkrahjen financiare të bujqësisë drejt rezultatit, pra në momentin që prodhon dhe e dorëzon në pikat e grumbullimit, je i detyruar të identifikohesh, të regjistrohesh dhe vetëm në këtë mënyrë përfiton nga masa e subvencionit për produktin që ti dorëzon. Kjo është mënyra më e mirë e lidhjes së prodhimit me tregun, pra hallka e ndërmjetme e grumbullimit, e magazinimit, e ruajtjes së produktit, aty ndahet dhe roli i qartë midis atij që prodhon dhe atij që tregëton. Ai që prodhon e dorëzon dhe produkti atje fillimisht klasifikohet si i cilësisë së parë, cilësisë së dytë , cilësisë së tretë, shpallen çmimet të cilat janë transparente dhe ke edhe porositësin, i cili bën zgjedhjen e tij. Kjo është hallka që i mungon bujqësisë shqiptare ku ne synojmë të bëjmë ndryshimin e madh, pra të investojmë shumë në pikat e grumbullimit, magazinimit. Unë sapo u ktheva, para dy ditësh nga një vizitë në zonat intensive të prodhimit bujqësor, në Fier, në Lushnje dhe vura re ato që, pikërisht, kërkojnë fermerët janë evadimi i produkteve, largimi sa më parë i produkteve të pjekura nga arra dhe arritja e tij nëpër tregje. Ju e dini që para dy tre javësh kur akoma kishim domate nëpër sera patëm protesta, sepse domatja nuk evadohej, nuk evadohej për shkak të mungesës së një pike të madhe grumbullimi të produktit, ku të ketë edhe magazinime frigoriferike, pra në rast se nuk tërhiqen menjëherë produktet, atëherë mund të dalin gradualisht në treg dhe të ketë një shtrirje e shpërndarje më të shtrirë në kohë, prandaj ne do të fokusohemi këtu, pasi jemi të ndërgjegjshëm që këto investime janë gjithëpërfshirëse dhe i interesojnë të gjithë operatorëve, fermerit në radhë të pare, sepse i mundësojnë atij që të largojë sa më shpejtë prodhimin dhe ta shesë atë në pikat e grumbullimit, por njëkohësisht edhe tregut, i cili e merr prodhimin dhe e shpërndan atë më njëtrajtësisht gjatë një shtrirje më të gjatë kohore, por edhe agropërpunimit i cili e merr domaten e cilësisë së dytë dhe cilësisë së tretë në këto pika dhe e çon për salca apo për produkte të tjera. Kjo është diferenca, pra përpos faktit që ne do të subvencionojmë imputet, ju e dini që tashmë skemat u bënë transparente, ne synojmë të mos heqim dorë nga subvencioni i imputeve për uljen e kostos së prodhimit, për rritjen e sasisë dhe rritjen e konkurueshmërisë, natyrisht do të fokusohemi edhe tek pikat e grumbullimit. Ne jemi të bindur që në Shqipëri prodhohet shumë, por problemi më i madh është që nuk evadohet dhe kemi shumë firo në procesin e largimit të prodhimit nga fusha dhe përfundimit të tij në treg. Kjo është ankesa më e madhe që na vjen edhe nga fermerët e Korçës që mollën e tyre e shohin të mbetet në pemë, të paevaduar, ndërkohë që ne në treg kemi kërkesë për mollë. Por kjo nuk bëhet në mënyrë të organizuar dhe molla nuk arrin të tërhiqet në kohë. E njëjta gjë ndodh me pataten e Shishtavecit, me qepën e Bozhigradit dhe për shumë produkte ku ne realisht kemi avantazhe.

 

Gazetari: Prodhimi shqiptar është i aftë ta mbulojë kërkesën vendase?

 

Panariti: Unë mendoj që ne i kemi kapacitetet për të mbuluar nevojat e vendit, por ne jetojmë nën presionin e tregjeve të vendeve të huaja ndërkombëtare. Ne kemi shkruar marrëveshjen e tregëtisë së lirë dhe kjo e bën Shqipërinë subjekt inpresioni dhe nga importet. Por prandaj është qeveria, e cila duhet të vendosë balancat midis prodhimit vendas dhe natyrisht produktit të importuar. Qeveria ka në dorë shumë instrumenta: në radhë të parë duke i dhënë përparësi prodhimit vendas dhe ju e dini që unë kam dalë edhe me tezën “Prodho Shqip, tregto shqip dhe konumo shqip”, për ta stimuluar atë. Ne do krijojmë gjithmonë hapësira më të gjera për prodhuesit shqiptarë që prodhimet bujqësore të jenë të pranishme në tregjet tona. Nga ana tjetër, natyrisht nuk mund të zbatojmë politika proteksioniste, nuk mund të ndalojmë importin, sepse është tregëti e lirë, por ne kemi instrumente në dorë për të “dekurajuar” importet. Si dekurajohen importet? Nëpërmjet mekanizmave të ndryshme që kanë përdorur edhe fqinjët në raport me ne. Ne kemi marrëveshjen fitosanitare, të cilën shteti e përdor në një farë mënyre për të vendosur ekuilibra. Shtetet fqinje e kanë zbatuar në raport me ne. Nuk e zbatojmë sepse nuk e dimë që ky është një instrument që shtetet e vendosin, e fusin në lojë, për të ruajtur balancat midis eksporteve dhe importeve. Psh. Maqedonia përpara dy vjetësh,në kohën kur  frutat dhe perimet tona të freskëta u futën në tregun maqedonas dhe natyrisht prishën balancën në disfavor të prodhimeve vendase, shteti atje futi në lojë marrëveshjen fitosanitare, i ndali prodhimet tona në doganë, nxori problem të rianalizimit të produkteve. Prandaj duhet të jemi të ndërgjegjshëm që si shtet të përdorim këto instrumenta dhe nuk mund të quhet proteksionizëm, por është një instrument që shteti e përdor sidomos për të vendosur balancat. Ne duhet ti shfrytëzojmë këto hapësira. Nga ana tjetër ne kemi nënshkruar verbërisht marrëveshjen e tregtisë së lirë dhe nuk kemi kërkuar, nuk kemi insistuar për krijuar eskluzivitete, periudha të eskluzivitetit kur kemi pikun e prodhimit vendas. Ndoshta ka ardhur koha për ta rinegociuar këtë marrëveshje, siç kanë bërë dhe shtetet tanë fqinj: Serbia, Kroacia, etj, pasi në këtë mënyrë inkurajojmë prodhimin vendas.

Më lejoni të them dhe diçka. Ne duhet të lëvizim në dy drejtime, të inkurajojmë prodhimin vendas, ta bëjmë më konkurues, të mbështesim ato prodhime bujqësore për të cilat kemi avantazhe krahasuese dhe konkuruese dhe padyshim të mos përqëndrohemi tek ato prodhime për të cilat ne nuk kemi avantazhe konkuruese. Pra duhet të orjentohemi drejt dhe nga ana tjetër të ruajmë balancat. Ne kemi një raport shumë negativ me importet dhe eksportet bujqësore, praktikisht eksportojmë 20 dhe importojmë 80. Objektivi ynë është që ta përmbysim këtë bilanc nëpërmjet këtyre dy drejtimeve, nxitjen, rritjen e konkurshmërisë së prodhimit bujqësor dhe duke qënë më të kujdeshëm për të frenuar konkurencën e pandershme që vjen nga importi. Në këtë mënyrë do të krijojmë ekuilibrat e duhur.

 

Gazetari: Z. Minister, regjistri dixhital i tokës a mbetet një nga prioritetet e kësaj qeverisje?

 

Panariti: Padyshim, bujqësia pa tokën nuk ka kuptim dhe pa tokë të regjistruar të identifikuar në harta dhe në sistem dixhital, kjo çështje pastaj merr formën e një diçkaje amorfe dhe kaotike. Ju e dini që kemi një situatë të tillë ku toka bujqësore në Shqipëri është subjekt i dy shtyllave. Shtylla e pare është ligji 7501, ligji i reformës agrare në 1990, i cili fragmentoi shumë tokën, ligj i cili nuk po shkon drejt një finaleje, pasi praktikisht ka mbetur në nivelin e shpërndarjes së titujve të pronësisë, të cilët gjithsesi nuk përfaqësojnë një dokument që të mund të të lejojë ty ta shesësh, ta blesh apo që ta vendosësh si hipotekë për të marrë kredi. Prioriteti ynë është që me çdo kusht të tentojmë që ligjin 7501 ta çojmë drejt finales, pra dhënien e çertifikatës së pronësisë fermerëve. Për hir të së vërtetës nuk është se ka ndonjë interes të madh sepse ata e përdorin tokën dhe nuk shikojnë ndonjë interes që të marrin çertifikatën e pronësisë, sado që ne po mundohemi që këtë proces ta pilotojmë nga sipër duke u munduar që t’i ndërgjegjësojmë që ky dokument është i domosdoshëm sepse nesër mund ta shesësh, ta blesh, mund të hysh në një shoqëri aksionere, por ky interes mungon.  Unë jam i bindur se nëse ne nuk e gjenerojmë interesin në bazë, i pilotuar nga sipër, ai nuk do të avancojë. Kemi dy realitete: Kemi raste kur tokat bujqësore shtrihen përgjatë magjistralit të rrugëve kryesore, pra janë subjekt i kompesimit, dhe aty nuk ka nevojë t’u thuash fermerëve merrni çertifikatat e pronësisë pasi shkojnë me vrap dhe i marrin ato. E njëjta gjë ndodh edhe tek gjurma e TAP-it, ata e dinë që do të jenë subjekt i kompesimit. Ne do të përpiqemi që ta nxisim këtë proces por në një farë mënyre duke krijuar edhe një prespektivë të qartë fitimi, normalisht duke i thënë që duke pasur çertifikatën e pronësisë ti mund të hysh në një koperativë ose në një shoqëri aksionere, ku ti do të përkrahesh financiarisht nga shteti me fara, fidane të zgjedhura, me teknologji dhe në këtë mes ti do ta vësh në lëvizje. Ky është një proces që ka nisur dhe do të vazhdojë.

 Shtylla e dyë, është toka shtetërore. Ne kemi ende toka shtetërore bujqësore që duhet ti vëmë në shfrytëzim. Kemi bërë një hap të fundit që besoj se ju e keni përcjellë, ku rimorëm në administrim nga Agjencia e Kthimit dhe Kompesimit të Pronave një sipërfaqe të tokës së cilësisë së parë 17000 hektarë. Në pamje të parë duket sikur ne penalizuam pronarët, por nuk është kështu. Unë mendoj dhe jam fuqimisht i bindur që kjo është në interes të pronarëve. Ajo tokë e cila ishte vënë në të vërtetë si fond për kompesimin e pronarëve, por për gati 15 vite nuk i është kthyer pronarëve asnjë metër katror i kësaj toke, mbahej peng vetëm si statistikë, ndërkohë toka nuk rrinte pa u shfrytëzuar, pasi njerëz abuziv kishin zënë ngastra informale, mbillnin dhe shteti edhe vetë nuk e kishte në administrim, pasi ishte si fond i bllokuar, ndërkohë ajo tokë përdorej në mënyrë abusive. Në pjesën më të madhe ajo po degradonte nga mungesa e investimeve dhe vlera e saj po shkonte drejt rrenjes. Atëhërë ne e morëm në administrim këtë tokë dhe po i krijojmë një perspektivë të qartë. Ajo tokë do t’u jepet investitorëve të huaj, ku shteti është palë kontraktore sepse është pronar dhe ideja është kjo: në momentin që ajo tokë do të gjenerojë kultura bujqësore, prodhim bujqësor natyrisht shteti do të ketë dhe instrumentat e tij fiskal për të krijuar të ardhurat e tij nga ky prodhim bujqësor dhe nga këto të ardhura. Unë kam marrë garanci edhe nga kryeministri, se as edhe një cent nuk do shkojë në buxhetin e shtetit por do të shkojë si një fond direkt për kompesimin financiar të ish-pronarëve. Ne atyre po u krijojmë një prespektivë reale të rritjes së kuotës së financimeve dhe nga ana tjetër në mbledhjen e ardhshme të qeverisë ne do të vëmë në dispozicion 25 mijë hektarë tokë, pra nuk do heqim dorë as nga kompesimi fizik. Ndoshta është tokë që nuk ka bonitetin e tokës që ne morrëm por ne do japim më shumë, me një faktor konvertimi të bonitetit me 1.5, pra nga 17000 do ta çojmë në 25000 . Kjo nuk është demagogji dhe realisht pronarët dalin shumë më të fituar nga kjo skemë. Pra ne vendosim fond tjetër kompesimi për ta dhe realisht në këtë sipërfaqe që menaxhojmë ne, ata janë bashkëpërfitues, janë po t’i quajmë edhe aksionerë sepse do të përfitojnë një pjesë të të ardhurave që do të gjenerohen nga kjo tokë. Realisht ato nuk janë prona të tyre, janë prona shtetërore, ne i kishim vënë si fond kompesimi për ta, por ata do të fitojnë të ardhura financiare sepse shteti nuk do ti inkastrojë të ardhurat që do të marrë nga sistemi fiskal, por do t’i kalojë në një fond special. Interesi i shtetit është që ai mund të punësojë fermerë, sepse krijohen sipërmarrje, krijohen fronte, të ardhurat u kalojnë vetë fermerëve si pagesë direkte financiare. Pra, shikoni është një sistem i cili krijon nga skema klasike që ishte deri tani humb ish-pronari, humb shteti dhe humb toka, kalojmë në një skemë fito njëri, fito tjetri, pra nga një skemë humbëse e kthen në një skemë fituese. Këto që unë po them janë të mirëmenduara, të mirëpeshuara dhe të mirëkalkuluara. Vetëm kështu i vëmë gjërat në lëvizje pozitive, sepse po ti lëmë ashtu, kemi vetëm degradim.

 

Gazetari: Menaxhimi do të ishte më i mirë privat apo shtetëror?

Panariti: Realisht shteti e piloton këtë project, por ata janë pjesë e kësaj sepse shteti nuk i merr ato të ardhura vetë. Shteti ka interes vetëm që punëson, hap fronte të reja pune, të ardhurat që do të vilen nga sistemi fiskal do ti kalojnë fermerëve. Unë kam garancinë e qeverisë, e kryeministrit se ne do rrisim kuotat e kompesimit financiar duke futur këto toka në cikël prodhimi. Nga ana tjetër nuk kemi hequr dorë nga skema e kompesimit fizik, pasi siç ju thash do alokohet nje fond prej 25000 ha. Pra kjo është një skemë e cila e rifut edhe kompesimin e pronarëve në një prespektivë reale dhe jo një prespektive demagogjike.

 

Gazetari: Një tjetër çështje e rëndësishme është edhe peshkimi, ju i keni dhënë zë, e keni kthyer në një pjesë të strategji të politikave që po ndjek kjo ministri. A është e aftë Shqipëria të krijojë një industri peshkimi?

 

Panariti: Ne kemi 400 kilometra vijë bregdetare dhe peshkimi duhet të ishte një zë i fuqishëm i ekonomisë kombëtare por defakto nuk është, sespe është një sektor, për hir të së vërtetës duhet ta pranojmë, në degradim dhe jo në zhvillim. Ju besoj jeni njohur me disa nisma tonat. Unë mendoj që nuk mund të zhvillosh një gjë, pa ndaluar shpërbërjen e saj dhe degradimin. Ende tek ne kemi shumë informalitet, kemi përdorim të metodave të peshkimit të cilat janë shkatërruese për ekosistemet, shkatërruese për rezervat peshkore, peshkohet me trata, peshkohet në cektina, peshkohet në momentin kur peshku është në ciklin e tij riprodhues, peshkohet me dinamit, peshkohen specie për të cilat është e ndaluar me ligj vjelja e tyre, siç është dateri, sepse shkakton dëmtimin e shkëmbinjve nënujorë dhe ne duhet të ndalim fillimisht degradimin dhe pastaj të mendojmë seriozisht si ta zhvillojmë sektorin. Ne kemi disa plane, në radhë të parë duhet të krijojmë portet e peshkimit dhe bashkëngjitur me portin e peshkimit, merkatot e mëdha të peshkut. Këto stabilizojnë tregun dhe krijojnë atë që quhet një mjedis konkurencial të ndershëm. Kjo bën edhe formalizimin e këtij sektori, është e njëjta llogjikë që përmenda edhe më përpara. Nga ana tjetër ne kemi paradokse ku në Lezhë në Shëngjin kemi dy ndërmarje të mëdha fasone, që prodhojnë me produkte 10% të importuara, ata importojnë sardele dhe açuge, kur ne rezerva për peshkun blu, peshk pelagjik, që i kemi me shumicë, por ata nuk zotërojnë anije të përshtatshme për të peshkuar.  Unë kam biseduar edhe me komisioneren e BE për peshkimin znj Damanaki dhe me të gjithë aktorët e tjerë në këtë fushë që të mund të na ndihmojnë me pajisjen sa më shpejt me anije, për të rritur kapacitetin peshkues brenda vendit dhe duke u shndërruar gradualisht nga fasone në industri të mirëfilltë prodhuese dhe riprodhuese.

Nga ana tjetër duhet të ndalojmë degradimin e sektorit të molusqeve. Perla jonë, liqeni i Butrintit është në degradim. Po të shikoni vjet aty kemi pasur më tepër se 30% të ngordhjes së midhjes, sepse u ndërpre furnizimi me ujë të freskët nga Bistrica e cila mbante temperaturat në ekuilibër deri në 22-23 gradë dhe shkoi në 27 gradë dhe ndodhi asfiksimi i midhjeve. Sfida jonë dhe energjitë tona duhet të fokusohen për të ndalur degradimin dhe pastaj të bëjmë rimëkëmbjen e këtij sektori, i cili mbart në vetvete potenciale të mëdha. Unë jam optimist dhe mendoj që me sforco dhe bashkëpunim do të arrihen rezultate në këtë sektor.

 

Gazetari: Dëshiroj t’ju pyes për forumin në Berlin. A u përcaktuan strategji të cilat do të zbatohen edhe nga Shqipëria, apo forumi ishte thjesht për të pomovuar produktet tona?

 

Panariti: Forumi ishte kompleks, një shanc për të promovuar produktet, por njëkohësisht për të diskutuar për njësimin e politikave në mbështetje e bujqësisë. Unë madje atje takova dhe u njoha për herë të parë  me ministrin e Bosnjës dhe e ftova që të vijë në Shqipëri, pasi patëm shumë ide të përbashkëta, u shpreh një interes që ata të përfitonin nga produktet tona të freskëta të stinës, aq më tepër që ne dalim shumë më përpara në treg në krahasim me ta për produkte të freskta si fruta zarzavate, perime, prandaj dhe erdhi për vizitë. Por, le të kthehemi tek forumi. Forumi trajtoi disa çështje që janë të karakterit global por që duhet normalisht të tërheqin vëmendjen tonë. Në rradhë të parë u vu re që shpërthimi demografik, rritja e popullësisë botërore do të rrisë nevojat për ushqim dhe për prodhim bujqësor, pra kërkohet futja e teknologjisë së re dhe rritja e rendimenteve. Nga ana tjetër, u lançua dhe ideja e efekteve negative që ngrohja globale do të ketë në prodhimin bujqësor dhe në riorientimin e asaj që ata e quajnë rajonalizim të kulturave në funksion të rritjes së temperaturës si rezultat i ngrohjes globale. Këtu u përqëndruan shumë, sepse në shkallë globale kemi rritje të dezertifikimit si rezultat i ngrohjes së motit dhe njëkohësisht dhe rritje të rreshjeve. Ka një studim shumë interesant për Shqipërinë që duhet të na bëjë të mendohemi mirë për prespektivën e zhvillimit të bujqësisë. Në 20 vitet e ardhshme ne do të kemi në zonën e Ballkanit rritjen e temperaturave mesatare me 1.5gradë. Kjo mund të mos duket ndonjë gjë e madhe, por po të kemi parasysh që në 50 vitet e fundit rritja mesatare e temperaturës ka qënë 0.3 gradë, për 20 vite një rritje prej 1.5 gradësh është jashtëzakonisht shumë dhe në zonat e veriut do të kemi rritje 3 deri në 4 gradë. Kjo do të ketë ndikimin e saj në kulturat bujqësore. Ata bëjnë një prognozë zhvillimi ku më tepër të prekur do të jenë sektori i vreshtarisë dhe i ullirit. Ndërkohë ne kemi dhe disa avantazhe në kultura të tjera dhe kjo ishte objekt diskutimi në forum. Do të kemi avantazhe në disa kultura të tjera që janë domatet dhe perimet, pra do prodhojmë edhe më shumë edhe do dalin më herët. Pra ky është një sinjal që na u dha që të mendojmë mirë se ku do të përcaktojmë prioritetet në raport edhe me ndryshimet klimaterike edhe kërkesat. Prandaj ka shumë rëndësi pjesëmarrja në të tilla forume.

Lidhur me përmbytjet, kam theksuar se ne duhet të përgatitemi për situata të jashtëzakonshme sepse dimrat e ngrohtë në përgjithësi kanë këtë karakteristikë, se në rastin kur një masë ajrore e ngrohtë përplaset menjëherë me një front të ftohtë, atëherë nuk kemi shira uniform, kemi rrebeshe dhe këto krijojnë natyrisht rreshje të dendura për njësi të kufizuara kohe dhe ne patëm rastin e para tre javëve ku ranë 130 mm shi për 24 orë. Përmbytje ka pasur edhe në shtetet fqinje, në Romë ku uji shkoi deri në katet e para të banesave. Prandaj ne duhet të jemi shumë të vëmendshëm ndaj këtyre ndryshimeve të regjimeve të temperaturave.

 

Gazetari: A do të jetë qeveria shqiptare e vëmendshme ndaj këtyre ndryshimeve klimatike, kontrolli ndaj këtyre prodhimeve që do të dëmtohen

Panariti: Sigurisht. Që të mos përfshihesh duhet t’i paraprish. Ne kemi vuajtur pak nga studimet tip prognoz dhe ndërtimin e strategjive për t’u dalë përpara, prandaj është momenti që t’i mbajmë mirë parasysh këto ndryshime, që janë pjesë edhe e diskutimeve të paneleve të forumeve botërore dhe t’i reflektojmë këto në politikat dhe strategjitë tona të zhvillimit, përndryshe pastaj paguan çmimin.

 

Gazetari:  A do të jetë siguria ushqimore prioritet i Ministrisë së Bujqësisë. A është e mundur që edhe Shqipëria të konkurojë në të gjithë tregjet rajonale dhe globale me një produkt të sigurt të çertifikuar dhe të mos lë asnjë hije dyshimi?

 

Panariti: Në radhë të parë ne duhet të ndryshojmë sistemin. Ne kemi marë masa në trajtën e aksioneve, për të larguar prodhimet që tregtohen në kushte të papërshtatshme, mes pluhurit, mes baltës, por kjo nuk është zgjidhja. Pra në treg është vonë. Duhet ta parandalojmë fenomenin që në origjinë, prandaj strategjia jonë është nga “ferma në tavolinë”. Praktikisht kontrolli i cilësisë dhe sigurisë të fillojë që në fermë, që tek kafsha që prodhon qumështin dhe mishin, nëse është e çliruar nga sëmundjet infektive, nëse është e identifikuar, e regjistruar, nëse kontrollohet edhe ushqimi me të cilën ushqehet dhe pastaj gjithë zinxhiri i vjeljes së prodhimit dhe shpërndarjes deri sa arrin në tregje dhe deri sa përfundon te konsumatori, tek pjata e tij. Pra vetëm sisteme të tilla integrale parandalojnë dhe nuk merren vetëm me trajtimin e problemeve, por e parandalojnë që në gjenezë. Natyrisht ne kemi edhe kontroll në treg për të larguar gjithë ato operatorë të cilët përdorin kushte të papërshtatshme tregtimi. Ne do ecim paralelisht. Do të ndërtojmë sistemin e monitorimit, të gjurmimit, të ndotjes që në origjinë për të garantuar se produktet që përfundojnë në treg dhe tek konsumatori, janë të sigurta. Ndërkohë ministria po përgatitet për të lançuar atë që quhet vula e cilësisë. Ne kemi shumë ankesa nga prodhues të ndryshëm të cilët penalizohen nga konkurenca e pandershme, psh ne kemi prodhues të verës të cilët kanë krijuar emër dhe traditë, por penalizohen nga fallsifikatorët të cilët shesin verën me siglat e tyre  dhe kështu që nuk merret vesh çfarë kemi në treg. Ne duhet ta disiplinojmë tregun, prandaj vula e cilësisë do t’ju shkojë vetëm atyre prodhuesve të cilët arrijnë të provojnë që prodhimi i tyre është autentik, ka origjinën të konfirmuar, dhe prodhojnë në bazë të gjitha standardeve të cilësisë dhe sigurisë, pra garantohet fermentimi dhe ruhet në një farë mënyre origjina dhe marka e produktit. Ne duhet të krijojmë produktet tona të markës, t’i mbrojmë ato, dhe mekanizmi i vulës së cilësisë është një mekanizëm që i mbron, sepse do t’ia bëjë të qartë konsumatorit që vetëm prodhimet shqiptare të cilët mbartin vulën e cilësisë nga Ministria e Bujqësisë janë prodhime autentike, janë prodhime të cilësisë, të sigurisë dhe pastaj padyshim konsumatori do ta bëjë zgjedhjen vetë. Por jam i sigurtë që do të jetë në krahun tonë. Vulën e cilësisë ne e shohim si një nxitës për të inkurajuar ato biznese të cilët prodhojnë sipas standardeve të sigurisë dhe të origjinës së produktit, duke nxjerrë gradualisht nga loja, të gjihë këta lojtarë të padenjë, informalë dhe fallsifikatorë që prishin tregun. Pra këto janë sfidat tona.

 

Intervistoi: Enio Civici